Sanglaan

Sa tuwing binabalikan ko ang lugar na aking kinagisnan, may kung anong nagtutulak sa akin na tanawin ang katabing gusali ng palengke ng Cabanatuan na noo’y kapansin-pansin dahil sa matingkad niyang kulay dilaw. Sa ibaba ng gusaling iyon ay nakahilera ang isang tindahan ng bisikleta, tindahan ng mga tela at isang sanglaan na umano’y laging mahaba ang pila.

Noong elemantarya pa lamang ako, isa sa mga pumipilang iyon ay ang aking ina o ang aking ama na naghahangad makakuha ng malaking halaga sa kanyang alahas na maisasanla. Ang perang makukuha sa sanglaang iyon ay ipangtutustos sa aking pag-aaral. Sa mga panahong iyon, maliit lamang ang kinikita ng aking mga magulang sa aming puguan at hindi ito sapat upang mapunan ang matrikula sa eskwelahan.

Tuwing dumadating ang araw na kinakailangan ko nang magbayad ng matrikula, isang sulat lamang ang aking naibibigay sa kahera. Isang sulat na naglalaman ng pakikiusap ng aking mga magulang na sana’y pakuhanin na muna nila ako ng pagsusulit at nangangakong magbabayad bago matapos ang buwan. Halos ganito lagi ang karaniwang makikita tuwing bayaran na ng matrikula ngunit hindi na namin ito ikinahiya.

Hindi naglaon, nalugi at nabaon sa utang ang aming puguan. Sa panahong iyon, ito lamang ang inaasahang pagkukuhanan ng pera ng aking mga magulang. Pero parang ito na rin ang dahilan kung bakit lumubog na kami sa kahirapan kung saan ang mga alahas at kagamitang naipundar ng aking mga magulang ay nauwi lamang sa sanglaan. Ngunit kung wala ang sanglaang iyon, hindi ako makakatapos ng elementarya sapagkat ito lamang ang naging pag-asa namin na makuhanan ng pera.

Lumalaki na ang aming pamilya nang ipinanganak ang aking mga kapatid kaya’t napagdisisyunan ng aking mga magulang na magpunta sa ibang bansa ulit. Sa kanilang pag-alis ay isinama nila ang aking mga kapatid at ako’y naiwan sa aking lolo’t lola. Mahirap ngunit kinaya ko at kahit nalayo man ako sa kanila, hindi parin sila nagkulang sa pangaral at sa aking pinansyal na pangangailangan. Sa paglipas ng panahon at sa krisis na tinatamasa ng aking pamilya, walang humpay pa rin ang pagtatrabaho ng aking mga magulang para matustusan ang pangangailangan naming magkakapatid mula sa pagkain, hanggang sa mga kagamitan sa eskwelahan, at maging sa aming mga kagustuhan. Bilang ganti, pinilit kong makaipon ng pera upang matubos ang mga naiwang alahas sa sanglaan.

Sa tuwing napapadaan ako sa kalyeng iyon ng Cabanatuan, wala na ang dilaw na gusali. Wala na ang mga nakahilerang tindahan at wala na rin ang pinipilahang sanglaan. Bagkus, ang dating tinitingala kong gusali ay mistulang bakanteng lote na lamang na may bakas ng sunog at nagkalat na mga basura.